Suça Teşebbüs (TCK m.35)

Kavram ve Hukuki Dayanak

Suça teşebbüs, Türk Ceza Kanunu’nun 35. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten dolayı sorumlu olur.

Bu kapsamda suçun icra hareketlerine başlanmış ancak suç, failin iradesi dışında kalan bir nedenle tamamlanamamışsa suça teşebbüs söz konusu olur.

Suça Teşebbüsün Unsurları

Bir fiilin teşebbüs sayılabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Kast: Fail, suçu işleme kastına sahip olmalıdır. Taksirli suçlarda teşebbüs mümkün değildir.
• Elverişli hareketlerle icraya başlama: Fail, suçu gerçekleştirmeye doğrudan doğruya elverişli hareketlerle başlamalıdır.
• Suçun tamamlanamaması: Suç, failin elinde olmayan nedenlerle tamamlanmamış olmalıdır (örneğin mağdurun direnmesi veya üçüncü kişinin müdahalesi).

Teşebbüs ile Gönüllü Vazgeçme Arasındaki Fark

Teşebbüs hâlinde suç, failin iradesi dışında bir engel nedeniyle tamamlanamaz.

Gönüllü vazgeçme durumunda ise fail, suçun tamamlanmasını kendi iradesiyle engeller. Bu durumda fail, teşebbüsten değil; varsa gerçekleştirdiği diğer fiillerden sorumlu olur.

Cezalandırma Esası

TCK m.35/2’ye göre teşebbüs hâlinde verilecek ceza, tamamlanmış suç için öngörülen ceza üzerinden indirim yapılarak belirlenir.

• Ceza, tamamlanmış suça göre indirilir.
• Hakim, suçun icrasına ne ölçüde yaklaşıldığını değerlendirerek cezayı yarısına kadar veya dörtte üçüne kadar indirebilir.

Örneğin:

• Kasten öldürmeye teşebbüs hâlinde, müebbet hapis yerine belirli süreli hapis cezası uygulanır.
• Mala zarar verme suçuna teşebbüs hâlinde, ilgili maddeye göre belirlenen ceza teşebbüs hükümleri uyarınca indirilir.

Teşebbüsün Mümkün Olmadığı Haller (Elverişsiz Teşebbüs)

Kullanılan araç veya hedef alınan konu suçun işlenmesine elverişli değilse (örneğin ölüye ateş etmek), bu durum elverişsiz teşebbüs olarak adlandırılır.

Bu tür durumlarda failin kastı bulunsa bile fiilin hukuki niteliği somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Teşebbüsün Türleri

• Tam teşebbüs: Fail tüm icra hareketlerini gerçekleştirmiş, ancak suç sonucu meydana gelmemiştir.
• Eksik teşebbüs: Fail icraya başlamış fakat tüm hareketleri tamamlayamamıştır.

Uygulama Örnekleri

• Mağduru öldürmek amacıyla ateş edilmesine rağmen kurşunun isabet etmemesi → Kasten öldürmeye teşebbüs.
• Hırsızlık amacıyla kapının kırılması ancak yakalanma → Hırsızlığa teşebbüs.
• Zehir vermek isterken etkisiz madde kullanılması → Elverişsiz teşebbüs.

Sonuç

Suça teşebbüs, suçun tamamlanmasına yönelik ciddi bir başlangıcın bulunmasına rağmen sonucun failin iradesi dışında gerçekleşmemesi durumunda uygulanır. Cezai sorumluluk, tamamlanmış suça göre daha hafiftir; ancak failin kastı ve fiilin tehlikeliliği dikkate alınarak belirlenir.