Call us now:
Zamanaşımı Nedir?
Zamanaşımı, dava hakkının belirli bir süre sonunda kullanılamaz hâle gelmesidir. Türk hukukunda dava zamanaşımı iki şekilde etkilenir:
- Durma (askıda kalma): Süre ilerlemez, durmuş zaman engel kalktıktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Kesilme: Önceki süre tamamen silinir, kesilmeden sonra zamanaşımı baştan başlar.
I. Hukuk Davalarında (Borçlar Hukuku) Zamanaşımı
A) Zamanaşımının Durması
Zamanaşımının durması, kanunda sayılan istisnai hâllerde sürenin işlememesidir. Bu hâller şunlardır:
1. Borçlunun fiil ehliyetinin bulunmaması
Küçük, kısıtlı veya vesayet altındaki bir kişiye karşı zamanaşımı işlemez. Süre, engel kalktığında işlemeye başlar.
2. Mücbir sebep
Deprem, savaş, salgın, karantina, adliyelerin kapanması gibi alacaklının dava açmasına fiilen ve hukuken engel olan olağanüstü hâllerde süre işlemez. Engel ortadan kalktığında süre kaldığı yerden devam eder.
3. Arabuluculuk veya uzlaştırma süreci
Dava şartı arabuluculukta, başvuru tarihinden son tutanak düzenlenene kadar zamanaşımı durur. Son tutanaktan itibaren süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
4. Hakem yargılaması nedeniyle beklenme
Hakem yargılamasının sürdüğü süreçte zamanaşımı işlemez.
B) Zamanaşımının Kesilmesi
Kesilme hâlinde önceki süre silinir ve yeni süre kesilme tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlar.
1. Borcun ikrarı (kabulü)
Borçlu borcu açık veya zımni şekilde kabul ederse süre kesilir. Örneğin “Borcu ödeyeceğim”, “Taksit yapalım” gibi beyanlar veya kısmi ödeme kesilme sebebidir.
2. Dava açılması
Alacaklı tarafından dava açılması zamanaşımını keser. Dava reddedilse dahi kesilme etkisi doğar.
3. İcra takibi başlatılması
Genel haciz, kambiyo veya ilamlı takip dahil her türlü icra takibi zamanaşımını keser.
4. Sonuç doğuran işlemler
İhtarname göndermek, temerrüt ihtarı veya protesto çekmek gibi işlemler zamanaşımını keser.
II. Ceza Davalarında Zamanaşımı
Ceza hukukunda iki tür zamanaşımı vardır:
- Dava zamanaşımı (cezalandırma hakkının düşmesi)
- Ceza zamanaşımı (mahkûm olunan cezanın infaz edilememesi)
Aşağıdaki açıklamalar dava zamanaşımı kapsamındadır.
A) Dava Zamanaşımının Durması
Durma hâlleri kanunda sınırlı olarak düzenlenmiştir.
1. Sanığın yurt dışında olması
Failin Türkiye’de yargılanamaması durumunda zamanaşımı işlemez. Özellikle iade edilmeyen ülkelerde bulunan sanıklar bakımından önemlidir.
2. Yasama dokunulmazlığı
Milletvekili hakkında dokunulmazlık kalkana kadar zamanaşımı süresi durur.
3. Mücbir sebepler
Doğal afet, salgın veya yargı faaliyetlerini durduran olağanüstü hâller zamanaşımını durdurur.
B) Dava Zamanaşımının Kesilmesi
Kesilme hâlinde süre sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar.
1. Şüpheli veya sanığın savcı/hâkim önüne çıkarılması
İfade alma, sorgu veya tutuklama gibi işlemler zamanaşımını keser.
2. İddianamenin düzenlenmesi ve kabulü
İddianamenin düzenlenmesi ve mahkemece kabul edilmesi zamanaşımını keser.
3. Sanığın sorgusunun yapılması
4. Mahkeme tarafından verilen kararlar
Hüküm verilmesi, görevsizlik kararı veya davanın reddi gibi kararlar zamanaşımını keser.
5. Yakalama emri çıkarılması
6. Disiplin kurulu veya idari makam işlemleri
III. Durma ve Kesilmenin Etkileri
1. Durma
- Süre askıya alınır.
- Engel kalktıktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Önceki süre geçerliliğini korur.
2. Kesilme
- Daha önce geçmiş süre tamamen sıfırlanır.
- Kesilme tarihinden itibaren tam süre yeniden işlemeye başlar.
- Özellikle ceza hukukunda zamanaşımını uzatıcı etkisi vardır.