Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi

Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, Türk hukukunda yabancı mahkemelerce verilen kararların Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurabilmesini sağlayan iki ayrı kurumdur. Bu konular 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK)’ta düzenlenmiştir.

Tanıma

• Tanıma, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi yaratmasıdır.
• Tanıma ile kararın icrası gerekmez; yalnızca hükmün varlığı ve bağlayıcılığı kabul edilir.
• Örneğin, yabancı bir boşanma kararının Türkiye’de tanınması, tarafların Türk nüfus kayıtlarına işlenebilmesi için gereklidir.

Tanımanın Şartları

1. Karar yabancı bir mahkeme tarafından verilmiş olmalıdır.
2. Karar kesinleşmiş olmalıdır.
3. Karar Türk kamu düzenine aykırı olmamalıdır.
4. Taraflara savunma hakkı tanınmış olmalıdır.

Tenfiz

• Tenfiz, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icra edilebilir hale getirilmesidir.
• Tenfiz ile karar yalnızca kesin hüküm etkisi doğurmaz; aynı zamanda Türkiye’de icra takibi veya cebrî icra yoluyla uygulanabilir hale gelir.
• Örneğin, yabancı mahkemede verilen alacak veya tazminat kararının Türkiye’de tahsili için tenfiz kararı alınmalıdır.

Tenfizin Şartları (MÖHUK m.54)

1. Karar hukukî veya ticarî bir konuda verilmiş olmalıdır.
2. Karar kesinleşmiş olmalıdır.
3. Türkiye ile kararın verildiği ülke arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) bulunmalıdır.
4. Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
5. Taraflara adil yargılanma ilkeleri çerçevesinde savunma hakkı tanınmış olmalıdır.

Usul

• Tanıma ve tenfiz davaları Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır.
• Görevli mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.
• Yetkili mahkeme: Davalının Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi; yoksa sakin olduğu yer mahkemesi; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biridir.
• Dava basit yargılama usulüne tabidir.
• Mahkeme, yabancı kararın aslını veya onaylı suretini, kesinleşme şerhini ve gerekiyorsa apostil şerhini ister. Ayrıca Türkçe tercümesi sunulmalıdır.

Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark

• Tanıma: Sadece kesin hüküm etkisi sağlar, icra imkânı vermez.
• Tenfiz: Hem kesin hüküm hem de icra kabiliyeti sağlar.
• Boşanma, velayet gibi statü kararlarında genellikle tanıma; para alacağı ve eda içeren kararlarda ise tenfiz gerekir.

Uygulamada Örnekler

• Almanya’da verilen bir boşanma kararının Türkiye’de geçerli sayılması için tanıma davası açılır.
• Fransa’da verilen bir tazminat alacağı kararının Türkiye’de tahsili için tenfiz davası açılır.
• ABD’de verilen bir ceza mahkemesi kararı Türk hukukunda kural olarak tenfize elverişli değildir; ancak bazı hallerde ceza mahkemesi kararları tanıma kapsamında değerlendirilebilir (örneğin hükümlülüğün varlığı).