Kıymetli Evrak

Kıymetli Evrak Hukuku Nedir?

Kıymetli evrak hukuku, ticaret hukukunun önemli bir alt dalıdır ve esas olarak Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nda düzenlenmiştir. Kıymetli evrak, ekonomik hayatta güven ve hız sağlamak; alacak ve borç ilişkilerini kolayca devredilebilir hale getirmek amacıyla geliştirilmiş bir kurumdur.

Kıymetli Evrakın Tanımı

Kıymetli evrak, üzerinde yazılı olan hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemediği ve başkasına devredilemediği, hakkın senede sıkı sıkıya bağlı olduğu belgelerdir. Senet olmadan hak talep edilemez.

Özellikleri

• Hakkın senede bağlı olması (senetsiz hak kullanılamaz).
• Devredilebilir olması.
• Ekonomik hayatta güven unsuru oluşturması.

Kıymetli Evrakın Çeşitleri

TTK’da üç ana kıymetli evrak türü kabul edilmiştir:

Nama Yazılı Senetler

• Belirli bir kişi lehine düzenlenir.
• Devri, alacağın temliki hükümlerine tabidir.

Emre Yazılı Senetler

• Belirli bir kişi veya onun emrine ödenmek üzere düzenlenir.
• Devri, ciro ve teslim yoluyla yapılır.

Hamiline Yazılı Senetler

• Üzerinde kime ödeneceği yazmaz; senedi elinde bulunduran (hamil) hak sahibi sayılır.
• Devri yalnızca teslim ile gerçekleşir.

Kıymetli Evrak Türlerine Örnekler

• Poliçe, bono ve çek → Kambiyo senetleridir ve ödeme vaadi içerir.
• Tahvil ve hisse senetleri → Sermaye piyasası araçlarıdır.
• Makbuz senedi, varant → Ticari hayatta mal veya ürün karşılığı düzenlenen senetlerdir.

Kıymetli Evrakta Doğan Haklar

Kıymetli evrakta farklı türde haklar doğabilir:

• Alacak hakkı: Ödeme talep etme hakkı (örneğin bono).
• Ortaklık hakkı: Şirket ortaklığına katılma (örneğin hisse senedi).
• Eşya hakkı: Bir mal üzerindeki tasarruf hakkı (örneğin varant).

Kıymetli Evrakta Devir

• Nama yazılı senet: Alacağın temliki hükümleri ile devredilir.
• Emre yazılı senet: Ciro ve teslim yoluyla devredilir.
• Hamiline yazılı senet: Sadece teslim ile devredilir.

Kıymetli Evrakın Fonksiyonları

• Tedavül fonksiyonu: Hakların kolayca el değiştirmesini sağlar.
• Kredi fonksiyonu: Borçlunun güvenilirliğini artırır ve ekonomik hayatta kredi kolaylığı sağlar.
• Ödeme fonksiyonu: Para yerine geçerek ödeme aracı olarak kullanılabilir.

Kıymetli Evrakta Zamanaşımı

Kıymetli evraktan doğan haklar belirli sürelerde zamanaşımına uğrar. Örneğin:

• Çeklerde zamanaşımı süresi 6 aydır.
• Bonolarda ve poliçelerde genellikle 3 yıl içinde dava hakkı zamanaşımına uğrar.