Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeli Boşanmaya Dönüşmesi

Anlaşmalı boşanmanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesi, boşanma sürecinde taraflardan birinin anlaşma şartlarından vazgeçmesi veya mahkemenin anlaşmalı boşanma koşullarının oluşmadığını tespit etmesi hâlinde ortaya çıkar.

1. Anlaşmalı Boşanmanın Şartları (TMK m.166/3)

Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesine göre anlaşmalı boşanma için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
• Tarafların boşanma iradelerini serbest ve karşılıklı şekilde açıklamaları,
• Tarafların mahkeme huzurunda bizzat hazır bulunarak beyan vermeleri,
• Mali sonuçlar (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve çocukların velayeti konusunda anlaşma sağlanmış olması.

Hakim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin özgürce açıklanıp açıklanmadığını ve yapılan düzenlemenin çocuk yararına uygun olup olmadığını denetler.

2. Çekişmeli Boşanmaya Dönüşme Nedenleri

Anlaşmalı boşanma aşağıdaki durumlarda çekişmeli boşanmaya dönüşebilir:

a) Taraflardan Birinin Anlaşmadan Vazgeçmesi

Duruşma gününe kadar taraflardan biri protokolden rızasını geri çekerse, anlaşmalı boşanma şartları ortadan kalkar. Bu durumda mahkeme davaya çekişmeli boşanma olarak devam eder.

b) Mahkemenin Anlaşmayı Uygun Bulmaması

Hakim, protokolü kanuna, ahlaka veya hakkaniyete aykırı bulursa (örneğin çocuk yararına uygun olmayan velayet düzenlemesi varsa), taraflara düzeltme imkânı verir. Taraflar gerekli değişikliği yapmazsa dava çekişmeli hâle gelir.

c) Taraflardan Birinin Duruşmaya Katılmaması

Anlaşmalı boşanma için tarafların mahkemede bizzat hazır bulunması zorunludur. Taraflardan biri duruşmaya katılmazsa hakim anlaşmalı boşanma kararı veremez ve dava çekişmeli olarak devam eder.

3. Çekişmeli Boşanma Sürecine Geçiş

• Davacı, mevcut davasını çekişmeli boşanma olarak sürdürebilir ve yeni deliller sunabilir.
• Mahkeme, TMK 166/1 veya 166/2 uyarınca evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle inceleme yapar.
• Delil toplanması, tanık dinlenmesi, bilirkişi raporları gibi çekişmeli boşanma usulleri uygulanır.

4. Uygulamada Örnek

Taraflar protokol hazırlayarak anlaşmalı boşanma davası açmıştır. Ancak duruşmada eşlerden biri nafaka miktarını kabul etmediğini beyan ederse, hakim anlaşmanın bozulduğuna karar verir. Bu durumda anlaşmalı boşanma talebi reddedilir ve dava çekişmeli boşanma olarak devam eder.

5. Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Anlaşmalı boşanma irade beyanına dayalıdır; taraflardan biri karar kesinleşene kadar vazgeçebilir.
• Çekişmeliye dönüşmesi hâlinde dava süreci uzar ve ispat yükü önem kazanır.
• Genellikle aynı dava dosyası üzerinden devam edilir; yeni dava açmaya gerek yoktur.