Hakim ve Savcılar Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma Usulü

Hakim ve savcılar hakkında soruşturma ve kovuşturma usulü, diğer kamu görevlilerinden farklı ve özel bir usule tabidir. Bu düzenleme, yargı bağımsızlığını korumak ve hâkimlik teminatını güvence altına almak amacıyla getirilmiştir. Konu esas olarak 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nda düzenlenmiştir.

Genel İlke

Hakim ve savcıların görevlerinden dolayı işledikleri iddia edilen suçlarda genel ceza soruşturması usulü değil, özel soruşturma usulü uygulanır. Bu süreç doğrudan Cumhuriyet savcılığı tarafından değil, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından yürütülür.

Yetkili Merci

• Adli yargı hakim ve savcıları hakkında inceleme ve soruşturma yapılmasına karar verme yetkisi HSK Birinci Dairesine aittir.
• Danıştay ve Yargıtay üyeleri ile HSK üyeleri hakkında ise yargılama mercii Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesidir.

Soruşturmanın başlatılması, yürütülmesi ve izlenmesi HSK tarafından görevlendirilen müfettişler veya belirli kıdemdeki hâkim ve savcılar aracılığıyla yapılır.

Soruşturma Aşaması

1. İhbar veya şikâyet üzerine ya da re’sen HSK tarafından inceleme başlatılabilir.
2. HSK öncelikle inceleme izni verir ve olayın soruşturmaya değer olup olmadığını değerlendirir.
3. Yeterli şüphe bulunursa soruşturma izni verilir ve bir soruşturmacı hâkim veya müfettiş görevlendirilir.
4. Soruşturmacı delil toplar, tanıkları dinler ve ifadeleri alır.
5. Hazırlanan rapor HSK’ya sunulur.

Kovuşturma Aşaması

• HSK, suç işlendiği kanaatine varırsa ilgili hâkim veya savcıyı görevden uzaklaştırabilir ve yargılama izni verir.
• Kovuşturma, Yargıtay’ın ilgili ceza dairesinde yapılır.
• Hakim ve savcıların yargılanma mercii Yargıtay’dır; yerel mahkemeler görevli değildir.

Suçun Niteliğine Göre Ayrım

• Görev suçu (örneğin rüşvet, görevi kötüye kullanma): HSK’nın izni zorunludur.
• Kişisel suç (örneğin trafik kazası): Genel hükümlere göre Cumhuriyet savcılığı soruşturma yapabilir; ancak görevdeki hâkim veya savcı bakımından HSK’nın bilgisi ve sürece dâhil olması söz konusudur.

Disiplin Soruşturması ile Ceza Soruşturması Arasındaki Fark

• Disiplin soruşturması, görevle ilgili etik veya disiplin ihlallerine ilişkindir ve HSK tarafından yürütülür.
• Ceza soruşturması ise suç teşkil eden fiiller için uygulanır ve özel ceza usulüne tabidir.

Güvenceler ve Teminatlar

• Hakim ve savcılar hakkında keyfi soruşturma açılamaz.
• HSK izni olmadan adli veya idari makamlar doğrudan işlem yapamaz.
• Bu sistem, yargı bağımsızlığını koruma ve yargı mensuplarını baskıdan uzak tutma amacı taşır.

Sonuç

Hakim ve savcılar hakkında soruşturma ve kovuşturma süreci:

• HSK’nın izniyle,
• Görevlendirilen müfettiş veya hâkim/savcı eliyle yürütülür,
• Yargılama mercii olarak Yargıtay görev yapar.

Bu özel sistem, hâkimlik teminatı ve yargı bağımsızlığı ilkelerinin bir gereğidir.